Dit weten we nu over post-COVID.
Een internationaal team van onderzoekers heeft eerder dit jaar in het tijdschrift Communications Medicine – van Nature, een uitgebreid overzichtsartikel gepubliceerd over de huidige kennis rond post-COVID. Het artikel brengt bestaande wetenschappelijke inzichten samen en bespreekt welke biologische processen mogelijk een rol spelen bij het ontstaan en voortbestaan van klachten.
Dit is geen nieuw onderzoek, maar het is een review: een wetenschappelijke overzichtsstudie waarin resultaten van vele eerdere onderzoeken worden samengebracht en beoordeeld. Het geeft dus geen nieuwe onderzoeksgegevens, maar wel een actueel overzicht van wat onderzoekers op dit moment wel en niet weten over post-COVID. Hieronder een samenvatting van het artikel.
De belangrijkste boodschap: waarschijnlijk spelen meerdere mechanismen een rol
Post-COVID is uitgegroeid tot een belangrijk wereldwijd gezondheidsprobleem. Klachten zoals ernstige vermoeidheid, hersenmist, slaapproblemen, inspanningsintolerantie en cognitieve problemen kunnen maanden of zelfs langer aanhouden na een COVID-19-infectie. Toch bestaan er nog veel vragen over de onderliggende oorzaken.
Een van de belangrijkste conclusies is dat er waarschijnlijk niet één enkele oorzaak is die alle klachten van post-COVID verklaart. Er zijn verschillende biologische mechanismen die mogelijk bijdragen aan het ontstaan en in stand houden van klachten, zoals:
- Ontregeling van het immuunsysteem en aanhoudende ontstekingsreacties.
- Mogelijke aanwezigheid van virusdeeltjes of virale resten die langer in het lichaam aanwezig blijven.
- Problemen in kleine bloedvaten en verstoringen van de zuurstofvoorziening.
- Verstoringen van het autonome zenuwstelsel, dat onder andere hartslag en bloeddruk regelt.
- Mogelijke neurologische veranderingen die kunnen bijdragen aan cognitieve klachten zoals concentratie- en geheugenproblemen.
Deze processen kunnen elkaar mogelijk beïnvloeden. Daardoor kan post-COVID zich bij verschillende mensen op verschillende manieren uiten. En dat verklaart mogelijk waarom patiënten vaak uiteenlopende klachten ervaren.
Complexe multisysteemziekte
Ondanks de groeiende hoeveelheid onderzoek is er op dit moment nog geen wetenschappelijke consensus over één onderliggende oorzaak van post-COVID. De beschikbare onderzoeken wijzen op verschillende mogelijke mechanismen, maar geen daarvan verklaart alle gevallen.
Post-COVID wordt daarom beschreven als een complexe multisysteemziekte waarbij meerdere organen en lichaamssystemen betrokken kunnen zijn. Ook is het mogelijk dat verschillende groepen patiënten verschillende onderliggende mechanismen hebben. Daarom zoeken onderzoekers naar betrouwbare biomarkers: meetbare kenmerken die kunnen helpen bij het vaststellen van de aandoening of het voorspellen van het ziekteverloop. Op dit moment zijn dergelijke biomarkers nog niet vastgesteld.
Onderzoek naar mogelijke behandelingen
Momenteel bestaat er nog geen behandeling waarvan overtuigend is aangetoond dat deze post- COVID kan genezen. Verschillende behandelstrategieën worden onderzocht, maar het bewijs is nog beperkt en vaak niet eenduidig. Daarom is er meer onderzoek nodig naar zowel de onderliggende biologische mechanismen als naar mogelijke behandelingen. Daarbij zijn grotere studies en langdurige follow-up van patiënten belangrijk.
Wat betekent dit voor patiënten?
Voor patiënten biedt dit overzichtsartikel vooral bevestiging van iets wat veel onderzoekers de afgelopen jaren al hebben gezien: post-COVID is een complexe lichamelijke aandoening waarbij waarschijnlijk meerdere biologische processen betrokken zijn.
Hoewel er nog geen genezende behandeling voor post-COVID is, biedt het onderzoek steeds meer concrete aanknopingspunten. Door patiënten beter in te delen op basis van klachten en onderliggende mechanismen, kunnen behandelbare kenmerken eerder worden herkend en kan de zorg gerichter en persoonlijker worden afgestemd.
Herkenbare subgroepen met specifieke aangrijpingspunten, zoals PEM, dysautonomie/POTS, slaapstoornissen, ademhalingsproblemen, cognitieve overbelasting, immuunontregeling, viruspersistentie, vaatproblemen en verstoorde spierenergie.
Waarbij het belangrijk is om onderscheid te maken tussen:
- direct toepasbare zorg: herkenning van PEM, individuele pacing, diagnostiek en behandeling van POTS, slaapstoornissen en aantoonbare ademhalings- of longaandoeningen;
- veelbelovende nog experimentele behandeling: antivirale therapie, immuunmodulatie, behandeling van auto-antistoffen, microcirculatie en mitochondriale disfunctie.
Tegelijkertijd verandert dit artikel op dit moment weinig aan de dagelijkse praktijk. Het levert geen nieuwe diagnostische test op en introduceert geen nieuwe bewezen behandeling. Wel geeft het een helder overzicht van de huidige stand van de wetenschap en laat het zien welke onderzoekslijnen momenteel het meest kansrijk worden geacht.
Voor patiënten die op zoek zijn naar een duidelijke verklaring voor hun klachten kan dat misschien teleurstellend zijn. Toch laat het artikel ook zien dat internationaal veel onderzoek wordt gedaan naar de biologische mechanismen achter long COVID. Dat is belangrijk, omdat een beter begrip van die mechanismen uiteindelijk kan bijdragen aan betere diagnostiek en behandeling. Het onderstreept vooral hoeveel vooruitgang er is geboekt in het begrijpen van post-COVID, maar ook hoeveel vragen nog onbeantwoord zijn.
