Wat is de interventie?
Haptotherapie is de therapeutische toepassing van haptonomie. Het is een aparte benadering met vrijwel geen post-COVID literatuur, het richt zich op lichaamsbeleving, aanraking, contact en het herkennen van lichamelijke en emotionele signalen. Behandeling door een haptotherapeut kan worden ingezet bij bijvoorbeeld spanning, moeite met lichaamsgrenzen of het leren waarnemen van signalen van belasting. Voor haptonomie als behandeling van post-COVID, QVS, chronische Q-koorts of klachten na vaccinatie zijn geen gecontroleerde klinische studies gevonden. Daarom moet deze interventie worden onderscheiden van evidence-based fysiotherapeutische of respiratoire revalidatie.
Wat is bekend over het werkingsmechanisme van de interventie?
Voor haptotherapie worden effecten verondersteld via lichaamsbewustzijn, ontspanning, het herkennen van grenzen en de therapeutische interactie. Deze verklaringen zijn vooral conceptueel. Er is geen voldoende onderbouwd biologisch werkingsmechanisme waarmee een effect op de onderliggende pathofysiologie van PAIS is aangetoond.
Wat is er bekend over het effect?
Post-COVID
Er zijn geen gerandomiseerde of andere overtuigende klinische studies gevonden naar haptotherapie als behandeling voor post-COVID. In Nederlandse kennisoverzichten worden diverse niet-medicamenteuze therapieën genoemd die door patiënten worden geprobeerd, maar voor dergelijke therapieën is onderzoek naar effectiviteit en veiligheid beperkt of afwezig. Haptonomie kan daarom hooguit als aanvullende, persoonsgerichte ondersteuning worden beschouwd wanneer een patiënt daar zelf baat bij ervaart. Er is geen bewijs dat het de onderliggende ziekteprocessen van post-COVID behandelt.
Q-koortsvermoeidheidssyndroom (QVS)
Voor haptonomie bij QVS ontbreekt direct klinisch bewijs. Het ontbreken van onderzoek betekent niet automatisch dat haptonomie niet kan helpen, maar net als bij post-COVID kan het hooguit als aanvullende, persoonsgerichte ondersteuning worden beschouwd.
Chronische Q-koorts
Chronische Q-koorts is een persisterende infectie met Coxiella burnetii, vaak met betrokkenheid van hartkleppen of bloedvaten, en vraagt specialistische medische behandeling. Voor haptonomie als specifieke behandeling van chronische Q-koorts is geen bewijs gevonden. Het ontbreken van onderzoek betekent niet automatisch dat haptonomie niet kan helpen, maar net als bij post-COVID kan het hooguit als aanvullende, persoonsgerichte ondersteuning worden beschouwd.
Klachten na vaccinatie
Er is nauwelijks interventieonderzoek dat specifiek haptonomie onderzoekt bij langdurige klachten na COVID-19-vaccinatie (KNV). Voor haptonomie bij KNV zijn geen klinische studies gevonden.
Toegankelijkheid wanneer van toepassing
Voor haptonomie ontbreekt ziekte-specifiek bewijs. Haptonomie is doorgaans aanvullende zorg en de vergoeding verschilt per aanvullende verzekering. Bespreek vooraf doel, kosten en verwachtingen.
Bronnen en wetenschappelijk bewijs
- Vereniging voor Sportgeneeskunde (VSG). VSG advies medisch specialistische beweegzorg post-COVID-19 & PAIS: herstel fysieke fitheid. Versie 3.0. 2026. Nieuwe versie VSG-advies post-COVID – Sportgeneeskunde Nederland
- World Health Organization. Clinical management of COVID-19: living guideline. June 2025. Rehabilitation management of post-exertional symptom exacerbation.
- KNGF. Standpunt Fysiotherapie bij COVID-19: aanbevelingen voor fysiotherapeutisch handelen in de eerste lijn. 2022. (Ouder document; gebruiken in samenhang met nieuwere PAIS/PEM-inzichten.)
- Respiratory training effects in Long COVID-19 patients: a systematic review and meta-analysis. 2024. PMID: 38800959.
- McNarry MA, et al. Inspiratory muscle training enhances recovery post-COVID-19: a randomised controlled trial. Eur Respir J. 2022;60(4):2103101. doi:10.1183/13993003.03101-2021.
- Törnberg A, Svensson-Raskh A, Rydwik E, et al. Effect of inspiratory muscle training on inspiratory muscle strength in adults with post-COVID-19 condition and inspiratory muscle weakness: a randomized controlled trial. J Rehabil Med. 2026;58:jrm44931. doi:10.2340/jrm.v58.44931.
- Del Corral T, et al. Home-based respiratory muscle training on quality of life and exercise tolerance in long-term post-COVID-19: randomized controlled trial. Ann Phys Rehabil Med. 2023;66(1):101709.
- Palau P, et al. Effect of a home-based inspiratory muscle training programme on functional capacity in postdischarged patients with long COVID: the InsCOVID trial. BMJ Open Respir Res. 2022.
- Rehabilitation in long COVID: a systematic review and meta-analysis. 2026. PMID: 42549045.
- Li S, Dai B, Hou Y, et al. Effect of pulmonary rehabilitation for patients with long COVID-19: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Ther Adv Respir Dis. 2025;19:17534666251323482. doi:10.1177/17534666251323482.
- Pouliopoulou DV, Hawthorne M, MacDermid JC, et al. Prevalence and Impact of Postexertional Malaise on Recovery in Adults With Post-COVID-19 Condition: A Systematic Review With Meta-analysis. Arch Phys Med Rehabil. 2025;106(8):1267-1278. doi:10.1016/j.apmr.2025.01.471.
- RIVM. Q-koorts. Gewijzigd 18 februari 2026.
- Gezondheidsraad. Post-COVID. Advies nr. 2026/04. 13 mei 2026.
- Romanet C, et al. Effectiveness of physiotherapy modalities on persisting dyspnoea in long COVID: a systematic review and meta-analysis. Respir Med. 2025;236:107909. doi:10.1016/j.rmed.2024.107909.
- PostCOVID Netwerk Nederland. 2026. Integrale handreiking. Geraadpleegd op 19-09-26, van Integrale handreiking | PostCOVID Netwerk Nederland
