Vitamine B12-Suppletie 

Wat is de interventie? 

Vitamine B12 (cobalamine) is een vitamine die nodig is voor de aanmaak van rode bloedcellen, de werking van het zenuwstelsel en verschillende processen in de stofwisseling. Het lichaam maakt vitamine B12 niet zelf aan. De vitamine komt van nature vooral voor in dierlijke voedingsmiddelen, zoals vlees, vis, zuivel en eieren, en in producten waaraan B12 is toegevoegd. Bij een volledig plantaardig voedingspatroon is een betrouwbare aanvullende bron van B12 nodig. Het lichaam slaat vitamine B12 voornamelijk op in de lever. Deze voorraad is groot genoeg om 3 tot 5 jaar te overbruggen. Hierdoor ontstaat een tekort vaak geleidelijk. Veel symptomen van een vitamine-B12-tekort, waaronder vermoeidheid, cognitieve klachten, tintelingen en duizeligheid, overlappen met klachten die voorkomen bij postinfectieuze aandoeningen zoals post-COVID en QVS. Daarom kan het zinvol zijn om bij passende klachten en risicofactoren alert te zijn op een mogelijk tekort. Er is echter geen overtuigend bewijs dat vitamine-B12-deficiëntie vaker voorkomt bij mensen met PAIS dan in de algemene bevolking. 

Vitamine B12 is verkrijgbaar als supplement in tabletten, capsules en druppels en als geneesmiddel voor injectie. Bij een vastgesteld of sterk vermoeden van een tekort kan suppletie worden ingezet om de vitaminevoorraad aan te vullen. Daarnaast gebruiken sommige mensen vitamine B12 bij vermoeidheid, concentratieproblemen of andere langdurige klachten, ook wanneer geen tekort is vastgesteld. De vragen over deze twee toepassingen verschillen: de behandeling van een B12-tekort is iets anders dan het onderzoek naar mogelijke effecten van extra B12 bij post-COVID, QVS of langdurige klachten na vaccinatie.  

Welke toedieningsvorm wordt gekozen, hangt onder meer af van de oorzaak van een eventueel tekort, de ernst van de klachten en de mogelijkheid om B12 via het maag-darmkanaal op te nemen. Er bestaan verschillende medische opvattingen over de interpretatie van bloedwaarden en de betekenis van klachten bij normale of grenswaarde-uitslagen. Deze tekst beschrijft de beschikbare informatie zonder een standpunt in te nemen over suppletie bij langdurige postinfectieuze klachten. 

Wat is bekend over het werkingsmechanisme van de interventie? 

Vitamine B12 werkt als cofactor bij enzymreacties die belangrijk zijn voor de aanmaak van DNA, de vorming van rode bloedcellen en het onderhoud van zenuwweefsel. B12 speelt onder meer een rol bij de omzetting van methylmalonyl-CoA en bij de methioninesynthese. Bij onvoldoende beschikbaarheid kunnen methylmalonzuur (MMA) en homocysteïne stijgen. Een tekort aan B12 kan leiden tot bloedarmoede, tintelingen, gevoelsverlies, evenwichtsproblemen of cognitieve veranderingen. Neurologische verschijnselen kunnen ook zonder bloedarmoede optreden.  

Voor de opname van vitamine B12 uit voedsel zijn onder meer maagzuur, intrinsic factor en een goed functionerend laatste deel van de dunne darm nodig. Een tekort kan onder andere ontstaan door beperkte inname, auto-immuungastritis, darmziekten, operaties aan maag of darm of bepaalde geneesmiddelen, waaronder metformine. Auto-immuungastritis komt vaker voor bij mensen met andere auto-immuunziekten, zoals auto-immuunthyreoïditis, type 1 diabetes, coeliakie en het syndroom van Sjögren. Door verminderde maagzuurproductie kan auto-immuungastritis behalve vitamine-B12-deficiëntie ook ijzertekort veroorzaken. In sommige gevallen ontstaat ijzertekort zelfs eerder dan B12-deficiëntie. Bij hoge orale doses kan een klein deel van de vitamine ook zonder intrinsic factor worden opgenomen. 

Er wordt onderzocht of processen die bij B12 betrokken zijn, zoals zenuwfunctie en energiehuishouding, relevant kunnen zijn voor klachten na infecties. Een biologisch plausibel mechanisme is echter niet hetzelfde als klinisch bewijs dat extra B12 deze klachten verbetert. Het is bovendien niet vastgesteld dat een bepaalde B12-waarde bij post-COVID rechtstreeks de oorzaak van vermoeidheid, PEM of hersenmist verklaart.  

Wat is er bekend over het effect? 

Post-COVID 

Vermoeidheid, concentratieproblemen, duizeligheid en tintelingen komen voor bij post-COVID en kunnen ook voorkomen bij een vitamine B12-tekort. Overlap van symptomen betekent niet dat bij iedereen met deze klachten een tekort aanwezig is. Omgekeerd kunnen B12-gerelateerde neurologische klachten ook optreden zonder bloedarmoede. De beoordeling van een mogelijk tekort vraagt daarom aandacht voor de klachten, risicofactoren en eventuele laboratoriumuitslagen. 

De NICE-richtlijn uit 2024 benadrukt dat er geen perfecte afzonderlijke test voor B12-deficiëntie bestaat. Actief B12 (holotranscobalamine) vertegenwoordigt het deel van vitamine B12 dat beschikbaar is voor opname door lichaamscellen en wordt in sommige situaties gebruikt als alternatief voor totale vitamine-B12-bepaling. Een totale B12- of actieve B12-bepaling kan een eerste stap zijn; bij onduidelijke uitslagen kunnen, afhankelijk van de situatie, aanvullende bepalingen zoals MMA worden overwogen. Ook MMA is niet volledig specifiek: onder meer kan de nierfunctie de uitslag beïnvloeden. Gebruik van B12-supplementen vóór bloedafname kan de interpretatie van de B12-concentratie bemoeilijken. De richtlijn adviseert daarom de klachten en mogelijke oorzaken in samenhang te beoordelen. Een vitamine-B12-tekort of functionele B12-inactivatie kan ook optreden door recreatief gebruik van lachgas (distikstofmonoxide). Dit kan neurologische klachten veroorzaken, ook wanneer de gemeten B12-concentratie normaal lijkt. 

De scoping review van Bigman en collega’s uit 2025 onderzocht de beschikbare literatuur over voeding en herstel bij post-COVID. Het overzicht laat zien dat het onderzoek naar voedingsinterventies uiteenloopt in opzet, populatie en kwaliteit. Het biedt geen overtuigend, specifiek effectcijfer voor B12-suppletie bij post-COVID-patiënten met normale B12-waarden. 

Een systematische review en meta-analyse van Markun en collega’s uit 2021 omvatte zestien gerandomiseerde onderzoeken met in totaal 6.276 deelnemers zonder duidelijke B12-deficiëntie of ernstige neurologische aandoeningen. In deze algemene onderzoekspopulaties werd geen verbetering gevonden van cognitieve uitkomsten of depressieve symptomen door B12 of een combinatie van B-vitamines. Slechts één van de geïncludeerde studies rapporteerde idiopathische vermoeidheid, waardoor hierover geen gepoolde uitspraak mogelijk was. Deze onderzoeken waren niet specifiek gericht op post-COVID en kunnen daarom niet rechtstreeks bepalen of B12-suppletie voor een bepaalde subgroep met post-COVID zinvol is. 

Voor zover in de geraadpleegde literatuur kon worden vastgesteld, zijn er geen goed opgezette, gepubliceerde gerandomiseerde studies die uitsluitend het effect van B12-suppletie op post-COVID-klachten bij mensen zonder aangetoond tekort vaststellen. Er zijn daardoor geen betrouwbare effectgroottes beschikbaar voor vermoeidheid, PEM, hersenmist, POTS of kwaliteit van leven. Ook de optimale dosis, toedieningsvorm en behandelduur voor deze specifieke toepassing zijn niet vastgesteld. 

Samengevat is het belangrijk onderscheid te maken tussen het herkennen en behandelen van een B12-deficiëntie en de vraag of extra B12 invloed heeft op post-COVID als aandoening. Voor die laatste vraag zijn de beschikbare gegevens nog onvoldoende specifiek. Deze tekst doet daarom geen aanbeveling vóór of tegen B12-suppletie als behandeling van post-COVID. 

QVS

Ook bij QVS kunnen vermoeidheid, cognitieve problemen en andere langdurige klachten voorkomen. De multidisciplinaire QVS-richtlijn bespreekt supplementen, waaronder vitamine B12, en vermeldt dat er geen studies zijn gevonden die de werkzaamheid van supplementen specifiek bij QVS beoordelen. Dat betekent dat voor deze patiëntgroep geen betrouwbare effectgroottes of conclusies over een optimale behandeling beschikbaar zijn. 

Een mogelijk vitamine B12-tekort kan los van QVS bestaan en vraagt, wanneer daar aanleiding voor is, om een eigen medische beoordeling. De beschikbare literatuur maakt het niet mogelijk om uitspraken te doen over een specifiek effect van B12-suppletie op QVS zelf. Ook hier wordt geen standpunt over gebruik als syndroomgerichte interventie ingenomen. 

Chronische Q-koorts 

Chronische Q-koorts betreft een persisterende infectie met Coxiella burnetii. Er zijn geen specifieke klinische studies gevonden die B12-suppletie als interventie bij chronische Q-koorts onderzoeken. Eventuele beoordeling en behandeling van een B12-tekort staan los van de behandeling van de infectie, waarvoor gerichte antibiotica en specialistische follow-up nodig zijn. Er zijn geen gegevens beschikbaar om een effect van extra B12 op de infectie of het ziektebeloop vast te stellen. 

Klachten na vaccinatie  

Bij langdurige klachten na COVID-19-vaccinatie worden soms symptomen genoemd die ook bij een B12-tekort kunnen voorkomen, zoals vermoeidheid, tintelingen en cognitieve klachten. Er zijn geen goed opgezette klinische onderzoeken gevonden die het effect van B12-suppletie specifiek bij KNV vaststellen. De beschikbare gegevens over post-COVID en algemene B12-suppletie kunnen niet zonder meer worden vertaald naar deze patiëntgroep. Een mogelijk tekort kan afzonderlijk worden onderzocht. Er wordt geen standpunt ingenomen over B12-suppletie als behandeling van KNV. 

Toegankelijkheid wanneer van toepassing 

Vitamine B12-supplementen zijn in Nederland zonder recept verkrijgbaar bij apotheken, drogisten en andere verkooppunten. De hoeveelheid B12 per product kan sterk verschillen. Injecties met hydroxocobalamine worden als geneesmiddel toegepast en doorgaans door een zorgverlener gegeven. Of behandeling wordt vergoed, hangt onder andere af van de vorm, indicatie en actuele vergoedingsvoorwaarden.  

Bij verdenking op een tekort kunnen de huisarts en patiënt bespreken welke klachten en risicofactoren aanwezig zijn en of laboratoriumonderzoek passend is. Nederlandse en internationale richtlijnen verschillen in sommige details van diagnostiek en behandeling. Het NHG-standpunt beschrijft onder andere orale suppletie bij een vastgesteld tekort en injecties wanneer snelle behandeling vanwege ernstige verschijnselen nodig is. De NICE-richtlijn maakt daarnaast onderscheid naar oorzaak, zoals een voedingsgebonden tekort of een opnameprobleem. 

Vitamine B12 wordt in het algemeen goed verdragen. Bij injecties kunnen lokale reacties optreden en zelden overgevoeligheidsreacties. De vraag of een hoge B12-waarde in het bloed tijdens suppletie voldoende zegt over de toestand van het lichaam, is niet met één laboratoriumuitslag te beantwoorden. Het is daarom zinvol om vooraf met de behandelaar af te stemmen wat het doel van eventuele behandeling is, hoe het effect wordt beoordeeld en wanneer herbeoordeling nodig is. 

Let op: Er is een onderscheid tussen een mogelijke B12-deficiëntie en het gebruik van B12 bij post-COVID, QVS of langdurige klachten na COVID-19 vaccinatie.  Bloedwaarden moeten worden beoordeeld in samenhang met klachten en risicofactoren. Verschillende organisaties hebben uiteenlopende opvattingen over interpretatie en behandeling. Vermijd expliciete aanbevelingen vóór of tegen B12-suppletie als syndroomgerichte behandeling; verwijs voor individuele diagnostische of behandelvragen naar de behandelend arts. 

Bronnen en wetenschappelijk bewijs 

• Voedingscentrum. Vitamine B12. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/vitamine-b12.aspx (geraadpleegd oktober 2026). 
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Vitamin B12 deficiency in over 16s: diagnosis and management. NICE guideline NG239. London: NICE; 2024. https://www.nice.org.uk/guidance/ng239. 
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Evidence review for diagnostic tests. Vitamin B12 deficiency in over 16s: diagnosis and management. London: NICE; 2024. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK603364/. 
• Wolffenbuttel BHR, et al. Association of vitamin B12, methylmalonic acid, and functional parameters. Neth J Med. 2020;78(1). Vermeld in het oorspronkelijke Q- en C-support-achtergrondinformatie-document. 
• Bigman G, Rusu ME, Shelawala N, Sorkin JD, Beamer BA, Ryan AS. A Comprehensive Scoping Review on Diet and Nutrition in Relation to Long COVID-19 Symptoms and Recovery. Nutrients. 2025;17(11):1802. doi:10.3390/nu17111802. 
• Markun S, Gravestock I, Jäger L, Rosemann T, Pichierri G, Burgstaller JM. Effects of Vitamin B12 Supplementation on Cognitive Function, Depressive Symptoms, and Fatigue: A Systematic Review, Meta-Analysis, and Meta-Regression. Nutrients. 2021;13(3):923. doi:10.3390/nu13030923. 
• Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Multidisciplinaire LCI-richtlijn Q-koortsvermoeidheidssyndroom (QVS). 2019. https://lci.rivm.nl/sites/default/files/2024-12/multidisciplinaire-richtlijn-qvs.pdf. 
• Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standpunt Diagnostiek van vitamine-B12-deficiëntie. https://richtlijnen.nhg.org/files/2020-05/nhg-standpunt_vitamine_b12-2.pdf. 
• Stichting B12 tekort. Stichting B12 Tekort: klachten, diagnose en behandeling van een B12 tekort 
• Sands T, Jawed A, Stevenson E, Smith M, Jawaid I. Vitamin B12 deficiency: NICE guideline summary. BMJ 2024;385:q1019. doi: https://doi.org/10.1136/bmj.q1019 
• Hsain C, Kadiri M, Chabib F, et alP247 Pernicious anemia: epidemiological, clinical, biological profile and autoimmune associations – a Moroccan case seriesGut 2024;73:A195-A196. 
• Rustgi SD, Bijlani P, Shah SC. Autoimmune gastritis, with or without pernicious anemia: epidemiology, risk factors, and clinical management. Ther Adv Gastroenterol. 2021 Aug 31;14:17562848211038771. doi: 10.1177/17562848211038771.  
• Esposito, G., Dottori, L., Pivetta, G., Ligato, I., Dilaghi, E., & Lahner, E. (2022). Pernicious Anemia: The Hematological Presentation of a Multifaceted Disorder Caused by Cobalamin Deficiency. Nutrients, 14(8), 1672. https://doi.org/10.3390/nu14081672