Wat is de interventie?
Adult Sensory Integration Timmerman Treatment (ASITT) is een behandelmethode voor volwassenen met klachten die worden geïnterpreteerd als verstoringen in de zintuiglijke prikkelverwerking. De methode is ontwikkeld door orthopedagoog en ergotherapeut drs. E. Bakker-Timmerman en is verwant aan principes uit Ayres Sensory Integration (ASI). ASI werd oorspronkelijk ontwikkeld voor kinderen met ontwikkelingsproblemen en wordt vooral toegepast binnen de ergotherapie.
Bij ASITT ligt de nadruk op het herkennen en beïnvloeden van over- of onderregistratie van prikkels, bijvoorbeeld licht, geluid, beweging, aanraking, evenwicht of houdingsgevoel. De behandeling wordt in Nederland aangeboden door specifiek opgeleide ergotherapeuten. Volgens ASITT-informatie is de methode ontwikkeld voor volwassenen met klachten na hoofd- of nekletsel, zoals whiplash of niet-aangeboren hersenletsel, waarbij prikkelgevoeligheid, duizeligheid, misselijkheid, vermoeidheid en concentratieproblemen kunnen voorkomen.
De behandeling bestaat meestal uit psycho-educatie, het aanleren van compensatiestrategieën, gewenningsoefeningen en praktische begeleiding bij dag- en weekindeling. Het doel is niet alleen symptoomvermindering, maar vooral beter functioneren in dagelijkse activiteiten en geleidelijke vergroting van belastbaarheid binnen individuele grenzen.
Wat is bekend over het werkingsmechanisme van de interventie?
Zintuiglijke informatieverwerking verwijst naar de manier waarop het zenuwstelsel prikkels uit het lichaam en de omgeving waarneemt, filtert, integreert en omzet in passend gedrag. Bij sommige mensen worden prikkels als te sterk, te zwak of slecht te ordenen ervaren. Dit kan leiden tot overprikkeling, vermijdingsgedrag, vermoeidheid, duizeligheid, misselijkheid, hoofdpijn, slaapproblemen of moeite met concentratie.
De theoretische rationale achter ASITT is dat herhaalde, gedoseerde blootstelling aan specifieke zintuiglijke prikkels en het trainen van compensatiestrategieën kunnen helpen om prikkelverwerking en dagelijks functioneren te verbeteren. Daarbij wordt vooral gewerkt met prikkels die samenhangen met houdingsgevoel, beweging, evenwicht, tast, licht en geluid. De behandeling sluit deels aan bij bredere ergotherapeutische principes zoals belasting-belastbaarheid, energiemanagement, aanpassing van de omgeving en opbouw van activiteiten.
Voor post-COVID en andere post-acute infectieuze syndromen (PAIS) is het mechanisme onzeker. Prikkelgevoeligheid en overbelasting worden door patiënten geregeld gerapporteerd, maar het is nog onvoldoende duidelijk of deze klachten primair ontstaan door veranderingen in sensorische integratie, autonome ontregeling, neuro-inflammatie, slaapstoornissen, post-exertionele malaise (PEM), migraineachtige mechanismen, angst/stressreacties of een combinatie hiervan. ASITT moet daarom worden gezien als een functionele en ergotherapeutische benadering van prikkelverwerkingsklachten, niet als een bewezen behandeling van het onderliggende ziekteproces van post-COVID, Q-koortsvermoeidheidssyndroom (QVS) of andere PAIS.
Wat is er bekend over het effect?
Post-COVID
Er zijn geen gerandomiseerde studies of goed gecontroleerde klinische studies gevonden waarin ASITT specifiek is onderzocht bij mensen met post-COVID. Ook voor sensorische integratietherapie als brede behandelcategorie is het bewijs bij post-COVID zeer beperkt. In richtlijnen en handreikingen voor ergotherapie bij post-COVID worden wel thema’s genoemd zoals energiemanagement, opbouw van dagelijkse activiteiten, omgaan met prikkels en aanpassing van de omgeving, maar ASITT wordt niet als bewezen specifieke interventie aanbevolen.
Er is wel indirecte onderbouwing dat prikkelgevoeligheid en sensorische overbelasting klinisch relevant kunnen zijn bij neurologische en post-infectieuze aandoeningen. Systematische reviews bij volwassenen met niet-aangeboren hersenletsel laten zien dat sensorische over- en ondergevoeligheid na hersenletsel voorkomt en het dagelijks functioneren kan beïnvloeden. De beschikbare behandelstudies zijn echter klein, heterogeen en meestal gericht op specifieke klachten, zoals visuele overgevoeligheid, balansproblemen of revalidatie na beroerte. Deze bevindingen kunnen niet zonder meer worden vertaald naar post-COVID.
Voor post-COVID kan ASITT daarom hooguit worden beschouwd als een experimentele of aanvullende ergotherapeutische benadering voor mensen bij wie prikkelgevoeligheid duidelijk op de voorgrond staat. Er is onvoldoende bewijs dat ASITT post-COVID-symptomen zoals vermoeidheid, PEM, dysautonomie, cognitieve klachten of pijn klinisch relevant verbetert. Effectgrootte, optimale behandelduur, follow-up en patiëntselectie zijn onbekend.
Belangrijke aandachtspunten zijn dat gewenningsoefeningen en opbouw van activiteiten zorgvuldig moeten worden afgestemd op de belastbaarheid. Bij patiënten met PEM of duidelijke inspanningsintolerantie kan te snelle opbouw of te intensieve blootstelling aan prikkels klachten verergeren. Een behandeling moet daarom aansluiten bij pacing, symptoomcontingente grenzen en individuele doelen.
QVS
Er zijn geen studies gevonden naar ASITT bij QVS. QVS wordt gekenmerkt door langdurige vermoeidheid en beperkingen na een doorgemaakte Q-koortsinfectie. Hoewel sommige patiënten ook overprikkeling of concentratieproblemen kunnen ervaren, is niet onderzocht of behandeling gericht op sensorische integratie bij QVS effectief is. De interventie is onvoldoende onderzocht bij deze doelgroep.
Chronische Q-koorts
Er zijn geen studies gevonden naar ASITT bij chronische Q-koorts. Chronische Q-koorts is een persisterende infectie met Coxiella burnetii waarvoor medische diagnostiek en langdurige antibiotische behandeling centraal staan. ASITT heeft geen bekende werking op de infectie of op cardiovasculaire complicaties van chronische Q-koorts. Eventuele ergotherapeutische begeleiding kan alleen ondersteunend zijn bij functioneren en belasting-belastbaarheid, maar ASITT is hiervoor niet specifiek onderzocht.
Klachten na vaccinatie
Er zijn geen klinische studies gevonden naar ASITT bij langdurige klachten na vaccinatie. Wanneer prikkelgevoeligheid of sensorische overbelasting op de voorgrond staat, kan een ergotherapeutische benadering mogelijk helpen bij praktische coping en omgevingsaanpassingen. De effectiviteit van ASITT als specifieke behandeling is voor deze groep echter onbekend.
Toegankelijkheid wanneer van toepassing
ASITT wordt aangeboden door ergotherapeuten die hiervoor een aanvullende scholing hebben gevolgd. Het is geen standaardonderdeel van reguliere ergotherapie en de beschikbaarheid verschilt per regio. De kosten en vergoeding hangen af van de aanbieder, de polisvoorwaarden en de vraag of de behandeling wordt gedeclareerd als ergotherapie of als particuliere aanvullende behandeling.
Reguliere ergotherapie wordt in Nederland deels vergoed vanuit de basisverzekering, maar aanvullende of gespecialiseerde behandeltrajecten kunnen buiten deze vergoeding vallen. Het is daarom verstandig om vooraf bij de behandelaar en zorgverzekeraar na te vragen welke kosten worden vergoed. Voor patiënten met post-COVID, QVS of andere PAIS is het belangrijk dat de therapeut ervaring heeft met PEM, pacing en het risico op overbelasting.
Bronnen en wetenschappelijk bewijs
- ASITT. Geschiedenis ASITT en toelichting Adult Sensory Integration Timmerman Treatment. Beschikbaar via: https://asitt.nl/geschiedenis/
- Emerald Ergotherapie. Adult Sensory Integration Timmerman Treatment (ASITT). Beschikbaar via: https://www.emeraldergotherapie.nl/english
- Schaaf RC, Dumont RL, Arbesman M, May-Benson TA. Efficacy of Occupational Therapy Using Ayres Sensory Integration®: A Systematic Review. American Journal of Occupational Therapy. 2018;72(1):7201190010p1-7201190010p10.
- Camarata S, Miller LJ, Wallace MT. Evaluating Sensory Integration/Sensory Processing Treatment: Issues and Analysis. Frontiers in Integrative Neuroscience. 2020;14:556660.
- Thielen H, et al. Sensory sensitivity after acquired brain injury: A systematic review. Journal of Neuropsychology. 2023;17(2):296-320.
- Norwood MF, Lakhani A, Maujean A, Downes M, Fullagar S, Barber B, Kendall E. Efficacy of Multimodal Sensory Therapy in Adult Acquired Brain Injury: A Systematic Review. Neuropsychology Review. 2022;32:891-924.
- Jang SH, Lee JH. Impact of sensory integration training on balance among stroke patients: sensory integration training on balance among stroke patients. Open Medicine. 2016;11(1):330-335.
- Ergotherapie Nederland. Guideline Occupational Therapy for Clients with Post-COVID Syndrome. 2021.
- Tijdschrift voor Psychiatrie. Neuropsychiatrische aspecten van long COVID. Beschikbaar via: https://www.tijdschriftvoorpsychiatrie.nl/
- Güney Yılmaz G, Önal G. The Effectiveness of Telerehabilitation-Based Occupational Therapy Interventions on Sensory Processing and Functional Independence in the COVID-19 Pandemic: A Case Series. International Journal of Disabilities Sports & Health Sciences. 2021;4(2):160-165.
